Ben je een liefhebber van natuurdocumentaires? Dan ken je hem zeker. Sir David Attenborough, de man die ons, de onwetende thuiszitter, al jaren fascineert met de wonderen der natuur. Al sinds de jaren 50 laat hij in zijn documentaires zien hoe uniek onze natuur wel niet is.
Maar zijn nieuwste documentaire, David Attenborough: A Life On Our Planet, slaat een andere toon aan. Hij noemt het zijn getuigenverklaring, maar een getuigenverklaring heeft een misdaad nodig: het uitputten en verwoesten van de natuur. De misdadiger? De mens. We hebben de natuur uitgeput, dieren sterven massaal uit, en de hoeveelheid wilde natuur op het land is schrikwekkend laag. Dit gaan we merken. Bestuivers van onze gewassen verdwijnen, de zee is vrijwel leeggevist, en de regenwouden zijn zo goed als verdwenen. Met zijn 94 jaar heeft Attenborough de achteruitgang van de natuur met eigen ogen kunnen waarnemen, en met A Life On Our Planet trekt hij hard aan de bel.
Exclosures voor natuurherstel
Vreemd genoeg denk ik terug aan deze documentaire wanneer ik door de Amsterdamse Waterleidingduinen wandel. Wanneer je hier rondloopt lopen de groepen damherten voor je uit over de paden. Je kan geen hoek om of er springen er minstens vijf voor je weg. De duinen zijn overspoeld met herten. Het duingebied lijkt ook helemaal niet meer op het karakteristieke duingebied die in de boeken staat beschreven. Vrijwel alle kruiden en bloemplanten zijn verdwenen door overbegrazing. Het ecosysteem is uitgeput door overbevolking en overconsumptie van damherten, net als de mens doet met de aarde.
Maar tijdens mijn wandeling stuit ik plots op een groot hek waarachter een gebied ligt dat er heel anders uitziet dan het kaal gegeten landschap aan mijn kant van het hek. Achter het hek staan er grassen in overvloed en schieten de kruiden en bloemplanten de grond uit. Een exclosure staat er op het informatie bordje; een hek bedoeld om de herten buiten te houden, en de natuur binnen de hekken de kans te geven zich te herstellen. Ze staan nog maar een half jaartje maar nu al is het resultaat van dit onderzoek overduidelijk: het ecosysteem herstelt zich, als we het maar de kans geven.
Mensen-exclosures
Attenboroughs waarschuwing klinkt luidt en duidelijk. Overbevolking en overconsumptie is niet alleen bij herten een probleem, maar ook bij de mens. Bijdragend aan overbevolking voelde ik me halverwege de film bijna schuldig dat ik besta. Maar angst inboezemen zet niet aan tot actie, hoop en een plan van aanpak bieden doen dit wel. Daarom is dit precies wat Attenborough doet. Hij laat precies zien hoe we systeem aarde weer kunnen laten herstellen: door middel van mensen-exclosures. In no-fishing zones keert de vis terug en in no-foresting zones keert het bos met al zijn soorten terug. Het ecosysteem herstelt zich als we het maar de kans geven, net als bij de herten. Het wordt tijd dat we met de natuur gaan samenwerken in plaats van er tegen in.
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe biocolumns? Abonneer je dan op mijn website!
Bio Columns 